پاندول تمدن!
تاريخ درج :۰۲ بهمن ۱۳۸۹ دسته بندي : هِلی شات

 

خیلی خیلی به راست...خیلی خیلی به چپ

خیلی به راست...خیلی به چپ

به راست...به چپ

کمی به راست...کمی به چپ

ذره ای به راست...ذره ای به چپ

تقریباً وسط

وسط 

و به عبارت دیگر:

 

خیلی خیلی افراط...خیلی خیلی تفریط

خیلی افراط...خیلی تفریط

افراط...تفریط

کمی افراط...کمی تفریط

ذره ای افراط...ذره ای تفریط

تعادل تقریبی

تعادل

 

   این را من پاندول تمدن می نامم! به این معنا که اگر روند رشد جوامع بشری را (از مرحله بدوی تا مراحل تکاملی آنها) ساده کنیم؛ می توان مسیری دو قطبی و متوالی را برایشان متصور شد. درست مثل پاندولی که با حداکثر زاویه ممکن در بین دو قطب خود شروع به حرکت کرده، و بتدریج دامنه رفت و برگشت های پاندول کمتر و زاویه آن تنگ تر میگردد و این روند تا جایی ادامه میابد، که به تعادل نهایی انجامد.

 

    نسل های متوالی، غالباً رابطه عمل و عکس العملی با هم دارند. یعنی آنچه در نسلی از یک جامعه، به حد افراط پذیرفته شده و جایگاهی فراتر از ظرفیت ِ خود پیدا کرده، معمولاً در نزد نسل بعدی، به قطب مخالف رانده شده و تا حد یک تابو، طرد ونفی می شود. چنین رفت و برگشت های گسترده را، معمولاً در علوم انسانی و فرهنگی جوامع، بیشتر شاهدیم. اما بطور کلی میتوان ساختار قدرت در نظام های سیاسی، تعاملات طبقات اجتماعی، حوزه باورهای دینی؛ و چالش میان مفاهیم عمده ای همچون عدالت، توسعه، جهانمداری، هویت ملی، رسالت بشری و رابطه فرد و جامعه را، عرصه اصلی این حرکت پاندولی برشمرد که تاریخ جهان، آکنده از آنست.

    

     اگر نخواهیم پیرو متعصب اصالت تاریخ باشیم، باید اذعان کرد، که حرکت پاندول تمدن، الزاماً نظمی ریاضی و سخت گیرانه ندارد. همچنین زاوایای متقابل آن در هر ضربان، قطعاً برابر و همسنگ نیستند، بلکه جریان ِ کلی این بده بستان میان "افراط و تفریط" است که مد نظر قرار دارد. به این ترتیب، اگر نتوان زمان وقوع تحولات تاریخی را پیش بینی کرد، اما در چگونگی وقوع آنها، میتوان اظهار نظرهای مطمئن تری کرد. شاید حتی بتوان عنصر شانس را برای هر نسل قائل شد و به دنیا آمدن گروهی از انسان ها را در طول حرکت چپ و راست پاندول تمدن، از بخت بد یا اقبال خوش آنها برشمرد! اما تقریباً هر نسلی، دستِ کم یکی از دو قطب حرکتی این پاندول را تجربه میکند؛ و بسته به عمق موضوع، ممکن است که قطب مقابل آنرا نیز درک کند. تاریخ نشان میدهد، که هرچه زمان جلوتر میرود، فاصله زمانی تحولات تاریخی نیز فشرده تر و نزدیک تر بهم میشوند؛ و این روند کاهشی، بی شباهت به روند کاهشی زمان بین دو قطب چپ و راست پاندول، در یک نوسان، نسبت به نوسان قبلی نیست! 

 

   در این میان، ممکن است که خود نسل ها، از حرکت سرگیجه آور پاندول تمدن از یک قطب به قطب دیگر، آزرده شده و حتی آسیب ببینند، اما آنچه مایه خوشوقتی است، آنست که به مدد اندوختن تجارب و انتقال درس های تاریخی و عمق پیدا کردن بینش عمومی انسان ها، در ساحت کلی زندگی بشر، افراط و تفریط، ناگزیر رو بسوی تعادل نهایی دارد. بر این اساس هیچیک از انسان ها در هیچ دوره تاریخی، احساس پوچی و سقوط نخواهند کرد. زیرا حتی دردناک ترین تجربه های یک نسل، نیروی جاویدانی شمرده میشود که بجا و به وقت خود، بر سیر کاهشی حرکت پاندول تمدن، اثر مثبت خواهد گذاشت.

 

م. میرعزا

بهمن 89 

  



نظرات و يادداشت هاي خوانندگان




◄ هِلی شات
○ میلی مترها