سال نو و تاریخچه تقویم
تاريخ درج :۱۶ فروردين ۱۳۸۸ دسته بندي : هِلی شات

 

 

سال نو و تاریخچه تقویم* 

   هر دستگاه تقسيم زمان به سال، ماه، هفته و روز، به تقويم يا تاريخ موسوم است. همه اين دستگاه هاي قراردادي، در نهايت به تناوب و دوره هاي گردش طبيعت برميگردند. ضرورت تقويم از زماني احساس شد كه انسان به زراعت پرداخت؛ زیرا موسم کاشت، داشت و برداشت؛ موکول به تغییر فصول، بارندگی، طغیان رودخانه ها، تابش آفتاب و از این قبیل بود.  

  سال قمری
                                                                                           مشاهده تغییر اشکال ماه، ساده ترین شیوه برای محاسبه زمان شمرده میشد. لذا برای مردمانی که چندان از علوم ریاضی و محاسبات نجومی سر رشته نداشتند، سال قمری کفایت میکرد. اعراب بادیه نشین که وابستگی چندانی به کشاورزی نداشتند و عموماً از طریق حمله به کاروانهای عبوری و یا حداکثر از طریق دامپروری و شترداری امرار معاش میکردند، کافی بود تا برای درک زمان، نگاهی به آسمان بالای سر خود اندازند و با مقایسه نازکی هلال ماه، متوجه گذر زمان شوند!                                                                        

   سال شمسی                                                                                      اما در مصر باستان، نقش حياتي طغيان هاي سالانه رود نيل در اقتصاد زراعتي مصريان، و ترتيب نسبتا منظم اين طغيان ها، موجب شد تا سال شمسی اهميتي بيش از سال قمري داشته باشد. سال شمسي به 3 فصل 4 ماهه تقسيم ميشد. هر ماه 30 شبانه روز بود و بعد از 12 ماه، 5 روز اضافه درج ميشد و به اين ترتيب، سال درست، مركب از 365 شبانه روز بود.                                                                                                                                                                                                                         
مشكلات تطبیق تقویم شمسی با قمری                                                                                                                      در ادامه و با تحمیل تقویم قمری به سرزمین های فتح شده توسط اعراب، انطباق دو تقویم شمسی و قمری ضرورت پیدا کرد. اما مبنا قرار دادن ماههاي قمري به عنوان حساب زمان، با مشكل مواجه میشد؛ زیرا پديده هاي طبيعي كه ماهها به مناسبت آنها نامگذاري شده بودند، بايد همواره در همان ماه پيش بيايند و اين ممكن نبود. سال شمسي نزديك به 11 شبانه روز از 12 ماه هلالي، طولاني تر بود و اگر يك رصدكننده بدوي ميخواست تناظر ماهها را با فصول طبيعي تا حدي محفوظ نگه دارد، مجبور بود اختلافي را كه از جمع شدن تفاوت 11 روز در هر سال حاصل ميشد و پس از 3 سال به بيش از يك ماه اضافه ميشد، تصحيح كند. راه ساده اين مساله، كبس (kabs) يعني الحاق يك ماه قمري اضافي بود. در چنين دستگاهي، بعضي سالها 12 ماهه و بعضي 13 ماهه مي شدند. بسياري از اقوام بدوي كبس را از طريق مشاهده انجام ميدادند.


تقويم  زرتشتي 

   تقويم زرتشتي، خورشيدي است و با زمان تاجگذاري آخرين پادشاه زرتشتي، يزدگرد سوم، شروع مي شود. سال تقويم اوستايي (زرتشتي) در هر 4 سال، يك شبانه روز يا به طور دقيق تر در هر 128 سال، 31 شبانه روز از سال شمسي حقيقي عقب مي افتد و در نتيجه، مثلا نوروز در طول سال تغيير ميكند. تقويم اوستايي در تمام جزييات با تقويم مصري مطابق است و هر روز ماه، چنان كه در مصر معمول بوده، به يك فرشته موكل منسوب و به اسم او موسوم است و البته تنها مشكل در اين تقويم، مانند بسياري از تقويم هاي ديگر، كبيسه گيري بوده است كه اين مشكل با به وجود آمدن تقويم جلالي تا حدودي حل شد.
 

تقويم جلالي يا ملكي 

   در زمان سلطنت جلال الدين ملكشاه سلجوقي و وزارت خواجه نظام الملك، گروهي از دانشمندان آگاه به علم نجوم از جمله خيام مامور شدند تا محاسبه سال و ماه را مطابق قوانين نجومي و دقيق معين كنند. نتیجه این محاسبه، طراحی یکی از درست ترين و دقيق ترين سال شمارها یعنی تقويم جلالي و همان تقويمي است كه امروزه رايج میباشد.
  مبدا اين تقويم روز جمعه 9 رمضان 471 هجري قمري است. سال جلالي از اول بهار آغاز مي شود و 12 ماه 30 روزه و 5روز اضافي به دنبال ماه دوازدهم دارد. روز اول سال جلالي، يعني روز ورود خورشيد به اعتدال بهاري با روز ورود خورشيد به نخستين درجه حمل انطباق يافت. با اين قرارداد، سال جلالي به عكس سال مسيحي كه در هر 10 هزار سال، قريب 3 روز با سال خورشیدی اختلاف پيدا مي كند، هميشه مطابق با سال خورشیدی قرار دارد و آن را مي توان دقيق ترين تقويم جهان دانست.                                                        __________________________________________
* با استفاده از سايت ملاصدرا  


نظرات و يادداشت هاي خوانندگان









◄ هِلی شات
○ میلی مترها